Dagana 13.-14. ágúst skruppu starfsmenn Náttúrustofu Norðausturlands í gróðurathugun í Mjóadal í Þingeyjasveit. Mjóidalur er eyðidalur sem liggur í hálendisbrúnum Þingeyjasveitar inn af Bárðardal í um 400 m hæð. Hann opnast fremst í dalnum vestan Skjálfandafljóts innan við bæinn Mýri.
Í skýrslu Fornleifastofnunar Íslands, „Fornleifar fremst á Bárðardal vestanmegin“ eftir Orra Vésteinsson frá 2016, kemur m.a. fram að fremst í Bárðardal og í dölunum inn af honum, Krókdal, Íshólsdal og Mjóadal, lögðust þrír bæir í eyði í lok 19. Aldar. Ástæðan var líklega fyrst og fremst uppfok og landeyðing sem var mjög mikil á svæðinu á 18. og 19. öld og enn meiri eftir Öskjugosið 1875. Í bókinni „Lýsing Þingeyjarsýslu I“ eftir Jón Sigurðsson frá 1954 er því lýst að um 1800 hafi skógur verið þéttur í brekkunum vestan við Íshólsvatn en þær verið örfoka hundrað árum síðar. Um átta bæjarstæði til viðbótar frá 10. og 11. öld hafa fundist á svæðinu sem héldust ekki lengi í byggð. Jarðlög benda til þess að uppfok hafi jafnvel farið að gæta á 11. öldinni og hugsanlega strax þá verið farið að setja mark sitt á byggðasögu svæðisins. Þrátt fyrir langa sögu uppblásturs á svæðinu er gróður í botni Mjóadals og Íshólsdals þó enn gróskumikill.
Gróðurathugun á svæðinu er hluti af langtíma verkefninu vöktun Náttúruverndarsvæða sem er samstarfsverkefni Náttúrufræðistofnunar Íslands og náttúrustofa á landinu. Verkefnið var sett á laggirnar 2019 að frumkvæði umhverfis- og auðlindaráðuneytisins.
Við kortlagningu Náttúrufræðistofnunar Íslands á gróðurvistgerðum sem fram fór á árunum 1999-2016 var lagður grunnur að mati á verndargildi hverrar vistgerðar. Við slíkt mat utan háhitasvæða er horft til fágæti vistgerðar, tegundaauðgi æðplanta, mosa og fléttna, grósku æðplantna og kolefnisforða jarðvegs. Fyrir hvern þátt er gefin einkunn. Samanlögð einkunn allra þátta ákvarðar innbyrðis forgangsröðun vistgerða og hlutfallslegt verndargildi þeirra.
Mjóidalur telst hluti af umhverfi Skjálfandafljóts sem er á B – lista náttúruminjaskrár og í honum eru vistgerðir með háu verndargildi. Markmið með gróðurvöktun á þessu svæði er að vakta og kortleggja náttúrulegan fjölbreytileika gróðurs og meta breytingar á honum til langs tíma.
Í ferðinni voru gerðar gróðurmælingar á 3 gróðursniðum í Mjóadal en þau voru áður lögð út og greind árið 2002 í tengslum við vistgerðakortlagningu hálendisins. Stærð sniða og fjöldi gróðurgreindra smáreita innan þeirra var þó löguð að þeirri aðferðafræði sem notuð var við vistgerðarkortlagningu 2012 og 2013 og er nú stuðst við í verkefninu um vöktun náttúruverndarsvæða. Gróðursniðin eru 40 m löng og 10 m breið og á hverju þeirra voru settir út 6 smáreitir 30 x 100 sm að stærð. Í þeim eru allar æðplöntur og helstu tegundir mosa og fléttna greindar til tegunda, þekja þeirra metin og dýpt jarðvegs mæld. Einnig var hæð grunnvatns áætluð sem og halli lands. Tekin voru nokkur jarðvegssýni á hverju sniði og aðrar tegundir sem finnast á sniðinu utan smáreita skráðar.
Taflan sýnir vistgerðir sem teknar voru út voru í Mjóadal. Þær hafa allar hátt verndargildi og eru á lista Bernarsamningsins frá 2014 yfir vistgerðir sem þarfnast verndar.
