Í sumar fór að bera á óútskýrðum skordýrabitum meðal keldhverfskra starfsmanna Náttúrustofunnar sem búa á Víkingavatni. Bitin virtust helst koma að næturlagi og fóru böndin því fljótlega að berast að lúsmýi (Culicoides reconditus) sem sækir inn um opna glugga á kvöldin og nóttunni og leggst því einkum á fólk í svefni.
Lúsmý hefur smám saman verið að breiðast út frá suðvesturhorni landsins á síðastliðnum áratug en fram til þessa hefur tegundin ekki verið staðfest á Norðurlandi austan Eyjafjarðar. Þegar tókst að fanga eintak við iðju sína á Víkingavatni var það sent suður til Náttúrufræðistofnunar Íslands til frekari greiningar sem staðfesti að um lúsmý væri að ræða. Líklegt þykir að lúsmý hafi herjað á fleiri stöðum í Kelduhverfi í sumar en fregnir bárust af sambærilegum skordýrabitum, einkum í sumarhúsabyggðum.
Lúsmý fer á stjá þegar logn er en heldur sig til hlés í vindi. Þar sem gróður myndar gott skjól við byggð geta því skapast kjöraðstæður fyrir lúsmýið. Flugtími lúsmýs er frá júní og fram yfir miðjan ágúst. Á vef Náttúrufræðistofnunar segir m.a. um lúsmý: „Með ofurnæmum skynjurum skynja flugurnar koltvísýring frá útöndun fólks og staðsetur blóðgjafa sína. Líkamshlutar sem standa berir út undan sængum, svo sem andlit og herðar, handleggir og fótleggir gefa flugunum sóknarfæri. Fljótlega eftir bit koma fram bólur og útbrot með tilheyrandi óbærilegum kláða sem staðið getur yfir í allnokkra daga.“ Á vefnum eru einnig gefin ýmis ráð til að verjast lúsmýi.
Lúsmý eru agnarsmáar mýflugur af lúsmýsætt (Ceratopogonidae), 1-3 mm, afar fíngerðar og sjást illa nema helst þegar þær setjast á ljósa og hárlausa húð manna en sumar tegundir lúsmýs eru bitvargar á spendýrum, þar á meðal mönnum. Af lúsmýsætt hafa um 5000 tegundir verið skilgreindar í heiminum, þar af eru um 570 tegundir af 28 ættkvíslum skráðar í Evrópu.
Til skamms tíma höfðu aðeins sex tegundir verið skráðar hér á Íslandi og var engin þeirra þekkt fyrir að leggjast á menn og önnur spendýr. Árið 2015 uppgötvaðist sjöunda tegundin Culicoides reconditus á Íslandi þegar mikill bitvargur fór að herja á íbúa í sumarhúsum í Kjós og Svínadal við Hvalfjörð. Lífshættir þessarar tegundar eru illa þekktir, bæði hér á landi og erlendis, og uppeldisstöðvar hennar ekki verið staðsettar. Nú stendur yfir rannsókn á tegundinni á vegum Háskóla Íslands og Náttúrufræðistofnunar þar sem m.a. er reynt að komast að því í hvaða búsvæðum lirfurnar lifa og klekjast út en einnig er verið að rannsaka uppruna íslenska stofnsins og skyldleika stofna á mismunandi stöðum á landinu.
Heimildir:
Lúsmý (Culicoides reconditus). Náttúrufræðistofnun Íslands. Sótt 16.09.2024
Hvað getið þið sagt mér um lúsmý? Vísindavefurinn. Sótt 16.09.2024
Rannsaka uppruna lúsmýs. Morgunblaðið. Sótt 16.09.2024
Vísbendingar um að lúsmýið sé komið á kreik. Vísir. Sótt 16.09.2024